TABAKO TA MATA 7 MION HENDE PA AÑA

Awe riba Dia Anti Tabako, laga nos realisá kuantu daño tabako i nikotina ta kousa nos prohimó, sernan kerí i nos mes. Tabako ta mata 7 mion hende na mundu tur aña i si nos no hasi algu, e sifra aki lo sigi subi. Tras di e sifranan aki tin hopi sufrimentu, tristesa den kasnan di famia, apsentensmo na trabou i gastunan haltu den e sektor di kuido.

Nos mester subi akseins riba produktonan di tabako, mester bin regla kon ta merkadiá e produktonan aki, prinsipalmente pa loke ta trata nos hóbennan, i mester bin pa lei, atvertensia di e peliger di huma riba empake di produktonan di tabako.

Mi ta orguyoso di a subi akseins riba sigaria komo Sekretario di Estado i a pusha e lei pa prohibí humamentu den lugánan ku un dak komo Parlamentario. E lucha no a kaba. E frontera nobo ta e sigaria elektróniko ku no ta reglamentá i ku keta bai ta venená nos ku nikotina. Pronto lo mi presentá un proposishon pa kon atendé ku e fenómeno di sigaria elektróniko.

KARNI KU A PASA FECHA? E PROBLEMA MAS GRANDI I KOMPLEHO.

Ta di spera ku gobièrnu, eksperto i formadónan di opinion ta konsiente ku e ‘problema di karni’ ta simplemente un manifestashon di un problema mas grandi ku tin ke ber ku falta di regulashon, no-eksistensia di (sufisiente) standàrnan tékniko, sanitario, fito-sanitario, asuntu di importashon paralelo, dòbel OB ku a mata distribudornan, nos merkado chikí i solushon pa desperdisio di kuminda. Esaki ta esnan mas importante i mi no ta deskartá ku tin mas. E pió kos ku por hasi ta kere ku tanten nos tira tur produkto ku a pasa fecha, afó sin atendé ku e problemanan menshoná, ku tur kos ta ‘koek en ei’.

Mientras tantu nos ta importá outo di Hapon ku a keda eksponé na radiashon nuklear haltu despues di e desaster na Fukushima, outo di Merka ku ta téknikamente “afgekeurd”, aparatonan eléktriko ku no ta kuadra ku nos “cycle”, matanan dañino pa nos sistema ekológiko, aparatonan ku no ta kumpli ku standàrnan pa ku emishon di sierto gas, produktonan empaketá ku etikèt den idioma ku no ta pèrmitibel.

Nos por sigi. Pero mester ta kla ku si tin un kos ku nos no ta hasi, ta protehá nos hende, flora i founa di produktonan dañino. Loke nos mester no ta ‘road show’ ku kámara, ounke kòntròlnan mester sigi. Prinsipal ta ku nos ta wak e problema den tur su faseta ku e meta – sin stroba inneserariamente ekonomia i komersio – pa sòru ku nos hendenan, flora i founa no ta kore peliger ku por keda evitá dor di regla, regulashon i kòntròl. E tarea aki no ta imposibel. Paisnan mas chikí ku nos den Karibe ta muchu mas leu ku nos. Ta fásil pa papia solamente di karni. Ta mas difísil atendé ku tur faseta di e problema. Den polítika nos gusta skor, hunga popular miéntras hopi di e problemanan ku nos ta enfrentá por a keda resolvé ku un aserkamentu total dia nan a presentá. Laga nos no sigi ripití e fayonan di semper.

URGENT CALL FOR CYBERSECURITY TASKFORCE

On Friday, 12 May 2017, a large cyber-attack referred to as WannaCry infected over 230,000 computers in 150 countries around the world. The attack has been described by experts as unprecedented in scale. A preliminary tally shows that WannaCry has affected among others Telefónica in Spain, the British National Health Service, Russia’s Ministry of the Interior, FedEX and France’s Renault auto industry. It is expected that by Monday morning many more companies and institutions will notice that they have been attacked as the work computers are turned on.

Unfortunately, there is a view that somehow we are immune or unlikely to be of interest to cyber criminals. However, when we consider the large amounts of money transferred through our financial institutions, the sensitive documents held in the offices of lawyers, doctors, pharmacies, notaries public and even information pertaining to the pending negotiations regarding the future of our refinery, the dangers of cybercrime suddenly become clear. While no one I have talked to has addimitted being a victim of cybercrime, experience tells us that because of the perceived reputational damage, there are ample or no reports of the existence of cyber-attacks. In an evaluation published last year by the Inter-American Development Bank, the vulnerability of the Latin America and Caribbean region is painfully highlighted. See https://publications.iadb.org/bitstream/handle/11319/7449/Cybersecurity-Are-We-Prepared-in-Latin-America-and-the-Caribbean.pdf?sequence=1

We have a small window in which to develop strong and integrated cybersecurity networks before attackers begin infiltrating. Government has to form a Taskforce to respond to attacks and provide a framework for cybersecurity. Regarding the legal environment, Government and Parliament have to review our criminal code to more effectively fight this type of crime. Existing legislation needs to be reviewed and new laws need to be drafted. We need to create more awareness regarding the consequences of cyber-attacks for our daily lives (ATMs that could be rendered inactive, air trafic control that could be disrupted, the Tax Department, the hospital, Aqualectra that could be compromised). The need for technical infrastructure and capacity building to prevent these attacks is vital as is the awareness that we by ourselves cannot adequately deal with these challenges. We need to engage in regional and international coordination. I strongly suggest this point to be included in the next IPKO (Meeting of the Parliaments of the countries of the Kingdom of The Netherlands). Time is not on our side.


KORTE TA SALBANDO NOS DEMOKRASIA

E último añanan a keda demostrá kon agradesido nos mester ta ku nos poder hudisial aki na Kòrsou. E no ta perfekto, pero por bisa – i pa ami ku sierto bergwensa – ku e ta é poder di nos trias politica ku mihó ta funshoná na nos bienestar general. Ku e kasonan den (i pendiente pa bai ) Korte, nos ta konkluí ku tantu e podernan legislativo (Parlamento), pero prinsipalmente e poder ehekutivo (Gobièrnu) a faya.
P’esei no por ta un sorpresa ku tin gruponan ligá ku mafia ku ya kaba ta bon penetrá i representá den Gobièrnu i Parlamento, ta hasi tur lokual ta posibel pa debilitá, susha i asta eliminá e sistema di Korte ku nos tin aktualmente. Nos por a tuma nota den e veredikto di Korte den Promé Instansia den e kaso di Babel, ku un casique di mafia na Italia ta lanta un partido polítiko aki na Kòrsou i pone su pòpchinan den Staten, Gobièrnu i instanshanan (semi) gubernamental pa asina sirbi e interesnan aya na Italia. E gruponan ligá ku mafia aki, huntu ku sierto partidonan polítiko ku ta sirbi interes di mafia te ainda, danki Dios, no a haña e manera pa tòrnu na nos poder hudisial. I komo pais, nos mester hasi tur lokual ta posibel pa esaki no sosdé.
Lagami remarká ku un pais nunka ta bai dilanti si solamente un (1) di e tres (3) patanan di su demokrasia ta funshoná. Pero, pa awor, ta nos poder hudisial ta skapa nos te ainda ku nos no a kai den e abismo di diktatura. Nos mester ta vigilante sinembargo pa e podernan ku ta skonde tras di independensia, pa asina kamuflá nan intenshonnan real. Esakinan ta entre otro kibra nos sistema hudisial meskos ku ta hasiendo ku Gobièrnu i Parlamentu. E gruponan aki lo no ke nada otro ku someté nos poder hudisial na mafia pa asina ei reina impunidat riba nos isla pa krimen, labamentu di plaka, froude di belasting i finansiamentu di terorismo. No ta un koinsidensia ku ta e mesun gruponan aki ta(bata) kontra di mas lei pa protehá nos sistema finansiero i medidadanan internashonal di sanshon.
Mi ta kere ku den e situashon aktual na promé lugá nos mester kuida nos poder hudisial. Mester renfors’é ku mas presupuesto, hende i ekipo. Den e kuadro aki nos mester di (mas) sosten i koperashon den Reino. Na di dos lugá nos mester ban traha duru pa krea konsientisashon den pueblo ku no ta kumbiní sigui sostené mafia. Pakiko? Pasombra na di promé lugá e pòpchinan ku mi a menshoná anteriormente no ta traha pa bo, nan ta traha pa mafia. Pues ora sierto partido parti stof, serbes ku kuminda, zundra Makamba i grita independensia, realisá ku esaki ta pa garantisá ku mafia i korupshon por sigui reina. I realisá ku no ta eksistí ningun pais ku a prosperá via korupshon. Realisá ku ningun pais a resolvé su problema di pobresa via mafia. Nos por kambia e rumbo aki ku nos voto 28 di aprel awor. Mientras tantu, ami ta gradesido i orguyoso di e trabou di nos Korte na fabor di nos demokrasia.

70 JAAR VERTEGENWOORDIGING IN DEN HAAG

Dit jaar herdenken wij dat Curaçao 70 jaar geleden voor het eerst een eigen vertegenwoordiger in Den Haag, de voorloper van de huidige positie van Gevolmachtigde minister, kreeg.
De Staten van Curaçao hebben na de Tweede Wereldoorlog herhaaldelijk het verlangen geuit voor een eigen vertegenwoordiging in Den Haag om nauwere banden tussen Curaçao en Nederland aan te halen. Het belangrijkste struikelblok om dit te realiseren was het feit dat de contact tussen het bestuur in Nederland en Curaçao tot op dat moment altijd plaatsvond via de Gouverneur van Curaçao. Vele vragen rezen dus; van diepe staatsrechtelijke kwesties tot de juiste titulatuur van de nieuwe functionaris: Gezant? Afgevaardigde? Of Excellentie?
Na uitvoerige bespreking tussen december 1946 en maart 1947 over de positie van de vertegenwoordiger, besloot Gouverneur Kasteel mr. dr. Moises Frumencio da Costa Gomez, Statenlid van de Curaçaosche Roomsch Katholieke Partij te benoemen om Curaçao in Nederland te vertegenwoordigen. Volgens de notulen van de vergadering van de Staten op 24 januari 1947, werd besloten dat van de drie kandidaten (da Costa Gomez, Kwartsz en Statius Muller), da Costa Gomez ” [..] den besten persoon dien wij ons kunnen voorstellen om ons te vertegenwoordigen”. Volgens het ANP arriveerde dr. M. F. Da Costa Gomez met zijn gezin op vrijdag 18 april 1947 met de Noordam. De heer da Costa Gomez verklaarde tegenover de Nederlandse pers dat men in Curaçao zeer ongeduldig was ten aanzien van de aan te brengen staatkundige hervormingen. Hij uitte de hoop als vertegenwoordiger van Curaçao zijn bijdrage te leveren. Hiermee was tevens het giswerk over zijn titulatuur verdwenen. Zowel op de zes eilanden als in Nederland werd hij als zodanig genoemd, de Vertegenwoordiger van Curaçao. De duidelijkheid omtrent zijn titulatuur verschafte echter geen helderheid over zijn positie, staatsrechtelijk gezien. Dr. M. F. Da Costa Gomez neemt zijn ontslag als zodanig aangezien hij volgens de Surinaamse krant de Waarheid dd. 1 juni 1948 van oordeel is dat de nieuwe wet op de staatsregeling van Curaçao niet duidelijk inhoudt, dat zijn post als vertegenwoordiger op de bestaande voet kan worden gehandhaafd. Dr. da Costa Gomez heeft in twee telegrammen zijn ontslag als zodanig toegelicht. In het eerste telegram aan de Gouverneur wees hij erop, dat hij deze functie niet meer nodig achtte in de nieuwe structuur. In het tweede telegram aan de Staten bracht hij zijn dank uit voor het in hem gesteld vertrouwen, maar weigerde toch „beleefd” deze kandidatuur wegens gemis aan medewerking in het belang van de constructieve opbouw van Curaçao, welke naar zijn mening was vertraagd wegens gebrek aan tijdige voorlichting door toedoen van de Curaçaose autoriteiten. Achter deze diplomatieke taal schuilde echter da Costa Gomez’s diepe zorg dat de Democratische Partij van Curaçao de verwezenlijking van de autonomie aan het dwarsbomen en vertragen was. Eerder in eind november 1947 ging da Costa Gomez reeds hals over kop naar Willemstad om door het aanwenden van zijn persoonlijke invloed de moeilijkheden en oppositie tegen de Ronde-tafel conferentie te overwinnen. Hij vond dat de verwezenlijking van zijn levenswerk, de autonomie, beter gediend zou zijn indien hij in Willemstad was. Da Costa Gomez vertrekt op 17 juni 1948 uit Nederland op weg naar Curaçao. Eenmaal op Curaçao licht hij zijn beslissing als volgt toe tegenover Het Algemeen Dagblad dd. 21 juni 1948: “Om vruchtbaarder werk in Curaçao te kunnen verrichten, heb ik gemeend mijn mandaat ter beschikking te moeten stellen. De ervaring immers heeft geleerd, dat schriftelijke gedachtenwisseling inzake fijne nuances der wetgeving doorgaans tot misverstand aanleiding geven. Daar ik van mening ben, dat rustige besprekingen, in het belang van Curaçao geacht moeten worden, heb ik gemeend ontslag te moeten nemen, daar mijn betrekking daarvoor geen belemmering mag zijn”.
De heer Michael “Maike” Gorsira, voorheen hoofdinspecteur van politie wordt later benoemd tot vertegenwoordiger van Curaçao in Nederland in de plaats van mr. dr. da Costa Gomez. Hij vertrok op 3 december 1948 naar Nederland om in zijn nieuwe functie werkzaam te zijn. Reeds in 1949 moet Gorsira plaats maken voor een nieuwe vertegenwoordiger, de heer Matthias Bartels Daal. Gorsira werd in de eerste helft van 1949 kandidaat gesteld door de oppositie en Bartels Daal door de coalitie. Nadat de stemmen tot tweemaal toe gestaakt hadden, besliste het lot. De heer Bartels Daal was hoofd van het bevolkingsbureau op Curaçao.

DEKLARASHON DI BANKAROTA TA ROBES I MALIGNO

Un polítiko o mandatario di buena fe sa ku ora su pais ta bankarota esei kiermen ku no por paga pa importashon di merkansia i servisio, ku plaka den sirkulashon ta bira skars, ku e sistema bankario komersial ta kai den otro i finalmente ta yega na un situashon ku no tin konfiansa, ku gobièrnu no por paga su debenan (kompletamente). Pues un situashon sumamente penoso ku tin konsekuensia pa bo presupuesto, balansa di pago, ekonomia i empleo kondusiendo na fuga di kapital i prinsipalmente deterioro di e situashon sosial. Nos pais no ta bankarota. Ta remarkabel kon e arkitéktonan di “voodoo finance” a ninga ku nos tabata den un debakel finansiero ku a kondusí na un ‘aanwijzing’ di Ulanda na 2012, pero ku awor ta grita ku nos ta bankarota, miéntras nos no ta. Tambe ta normal ku un polítiko o mandatario di buena fe ta bringa pa su pais no keda deklará bankarota loke normalmente ta keda hasí dor di instanshanan internashonal i independiente manera Standard and Poor Moody’s i IMF. Aki, sin aparente sosten di Banko Sentral, Ministerio di Finansa, CFT i sektor privá ni institutonan internashonal, e Promé minister temporal ta sali deklará nos pais bankarota. Ta masha importante pa Staten den un reunion urgente yama tantu e Promé minister i minister di Finansa temporal, pa nan bin splika nos situashon. Ta importante ku ta tende opinion di entre otro nos ekspertonan finansiero di Banko Sentral, CFT, Ministerio di Finansa i tambe e Asosashon di Bankeronan Komersial. Tambe ta importante pa nos traha i yega na un ofensiva pa informá internasionalmente kiko a i ta pasa na Kòrsou. No por tin duda ku e lokual e minister a sali bisa ta devastador pa nos klima di invershon i desaroyo sosio-ekómiko, prinsipalmente pa e hòmber humilde ku ya kaba tin’e difísil. Atrobe nos ta mira kon devastador ta ora bo laga finansa den man di hendenan ku sa tiki di e materia aki.