Dòktor no tabata den KVP manera tin ta pretendé

IMG_1536

Durante un foro organisá pa Partido Nashonal e siman aki un panelista a trese dilanti ku mr. dr. Moises Frumencio da Costa Gomez (Dòktor) tabata den Katholieke Volkspartij (KVP). Esaki no ta bèrdat. Prinsipalmente pasombra e panelista a bisa di ta un fiel siguidó di Dòktor, ta importante koregí e fayo aki.

Na 1936 Dòktor i Monseigneur Verriet a lanta Curaçaosche Rooms Katholieke Partij (CRKP). CRKP tabata e partido di mas grandi di Kórsou pa loke ta trata elekshonnan 1937, 1941, pero ta pèrdè ku Partido Demokrat na 1945. Dòktor, parlamentario pa CRKP, tabata sinti su mes frustrá ku CRKP tabata move muchu poko poko ku outonomia i derechi di voto universal. Awa a pasa hariña ora Pader Mölmann a bisa: “de grote massa mag absoluut niet stemmen*”. Kiebro di Dòktor i CRKP a bira eminente na 1947. Na 1948 CRKP, konsiderando ku Dòktor su akshon tabata un traishon, a disolvé i stòp di èksistí. Na komienso di 1948 elementonan di CRKP a yuda lanta dos partido nobo: Katholieke Volkspartij (KVP) i Nationale Volkspartij (PNP). Katholieke Volkspartij na 1960 ta hañ’é obligá ta kambia su nòmber pa Konstruktieve Volkspartij pasombra Obispado aki a prohibí e partido usa e palabra “katóliko”. Obispado  tabata hostiná ku KVP anteriormente a forma un Bestuurscollege ku Partido Demokrat (DP). Obispado tabata konsiderá DP ku tabata influensiá pa Protestantnan, enemigu mortal di katolisismo. Despues di 1962 KVP ta desaparesé.

Dòktor pues nunka a forma parti di KVP, sino di CRKP ku ta dos partido diferente.

Willemstad, Kòrsou

*Curaçao, 2 augustus 1945

Diskurso tokante “pakete Knops”

 

28466209-1E57-450D-A3D1-38DCB5A0B921

Den kuadro di un foro di PNP di èkspertonan tokante di e pakete di Hulanda, mi a tira e siguiente diskurso riba 27 ougùstùs 2020.

Te awor no tin un mihó alternativa pa e oferta di Hulanda. Apesar ku na mi manera di mira e pakete no ta sólido, nos no mester rechas’é.

Unda abo ta pará den e diskushon tokante di e pakete ta dependé di bo manera di interpretá kiko ta desaroyo.

Den liñanan grandi e pakete Hulandes ta un saku di plaka di Den Haag ku nos ta haña si nos pone nos finansa na òrdu i reformá nos strukturanan.

Tin ku ta mira esaki komo rekolonisashon i ku mester rechasá tur kos i buska otro solushon sin ku a spesifiká kiko.

Tin ku ta mira solamente e saku di plaka. I pa e sèn nan ta komfortabel ku Hulanda ta bai karga nos responsabilidat.

Den nan tin esnan ku ta bisa ku no por kome outonomia. Ta bèrdat. Outonomia no ta ko’i kome. Si bo ta kere den e senario aki, embèrdat no tin nada di kambia na e pakete.

Ami ke mira e pakete aki komo un oportunidat di oro pa nos siña atende mihó ku nos asuntunan, pa nos hasi e kambionan nesesario, pa nos bira mas fuerte komo pais i traha na bienestar di tur hende.

Mi ke mira e pakete aki komo un salto pa un desararoyo, no basá riba plaka so. Plaka no ta desaroyo, e ta un schijnontwikkeling

Mi ta bisa esaki komo un hende ku a move pa algun dekada den e ramo di desaroyo pa e.o. Nashonnan Uní den mas ku 25 pais, inkluso esnan di mas pober.

Pa loke ta trata e parti di e pakete ku a keda asigná na mi, esta e sektor públiko, mi no ta diferensiá tantu di opinion ku e puntonan menshoná den e pakete.

Ta puntonan konosí manera benchmark lokual nos ta paga na salario, nombra personal kapasitá, hisa kalidat di sèrvisio pa públiko i tene polítika pafó di e aparato.

E pregunta sinembargo ta: E manera ku Hulanda ke ehekutá e pakete pa Kòrsou ta kontribuí na e tipo di desaroyo duradero ku mi a menshoná kaba? No.

E espíritu , tono, i kontenido di lokual tin riba mesa ta mas un realidat di Den Haag. E ta karesé di ownership di e banda aki di oseáno.

Si tin un lès ku mundu a siña ta ku un otro pais no por desaroyá un otro estilo remote control, ni maske kuantu plaka tin.

Si nos ke mira e pakete aki komo unu pa desaroyo, manera ami ke mir’é, Kòrsou mester pone su stèmpel di vishon di desaroyo.

Nos mester por bisa na final ku ta trata di un pakete di nos ku ta keda sostené pa Hulanda. No un pakete Hulandés manera e ta aktualmente.

Ki tipo di desaroyo nos ke? Un desaroyo humano di kategoria haltu manera UN ta deskribí den su Human Development IndexKiko ta e pilarnan di e desaroyo aki i kon nos ta midi esaki?Pa ki tempu nos ke logr’é?

Si nos ke logra desaroyo berdadero, antó nos mester tin e kapasidat institutional, prinsipalmente den nos aparato públiko pa karga esaki.

E pakete Hulandes ta papia básikamente di aspektonan di efisiensia finansiero den e aparato. E ke, via di un entidat na largo distansia (CHE): 1. formulá proyekto 2. responsabel pa ehekutá proyekto i 3. alabes supervisá proyekto.

Si historia a siña nos algu ta ku e aspekto mas importante den un proseso di desaroyo ta krea kapasidat institushonal serka e pais ku ta risibí ayudo.

No por ta un sorpresa ku después di tur plan di sostén: di Ekilibrio, pa Schuldsanering pa Groestrategie, nos kapasidat institushonal pa e.o. reformá i manehá no a bai dilanti.

E pakete Hulandes aktual no a desviá mashá di su manera eroneo di mira desaroyo aki.

Lokual ta remarkabel ta ku Hulanda su trackrecord komo donante den paisnan no-desaroyá (ku mi a traha aden), ta totalmente diferente na su posishon pa ku Willemstad.

Ta imposibel kere ku CHE lo bai trese mehoramentu den funshonamentu di nos aparato.

Algún pregunta.
Si ta CHE ta determiná tur kos estilo di Batman and Robin, kiko ta pasa ku nos aparato ora CHE stòp di eksistí? Si CHE mester di hende den nos aparato públiko pa yuda den ehekushon, kon esaki lo afektá e kantidat i kalidat di servisio ku por brinda pueblo? Mi ta di akuerdo ku mester di hende lokal i kapas den CHE. Nos ta konsiente ku manera ta pasa hopi den mundu di koperashon pa desaroyo, esnan mas kapas ta bai traha pa donantenan ku por paga mas i hustamente hasi e aparato públiko mas swak i mas dependiente di ayudo?

Ta imperativo ku den e pakete di Hulanda tin un trayekto bon delineá kon krea kapasidat institushonal. Sin esaki no tin desaroyo. Sin esaki no tin garantia ku despues di CHE e funshonamentu di nos aparato ta drecha.

Kisas ta bon pa sa ku Egipto, después di 50 aña di ayudo ainda ta dependé di ayudo financiero djafó. Después di 50 aña di a haña ayudo finansiero Sur Korea no tin mester di ayudo mas, ya algun dékada. Awor Sur Korea ta duna otro paisnan ayudo finansiero.

E diferensia? Invershon den enseñansa i kapasidat institushonal ku enfásis riba kombatí korupshon.

Mi tin algun punto adishonal pa e sektor públiko.

Lanta un ofisina di planifikashon largo plaso independiente di Fòrti pa atendé ku e.o. asuntunan sosio-ekonómiko, di planifikashon demográfiko, infrastruktura i planifikashon urbano i rural.

Mester oumentá nos kapasidat pa kolektá i interpretá statistik ku ta nesesario pa elaborá plan i maneho a largo plaso.

Maneho di diásporá, esta nos hendenan ku no por òf ke bini bèk Kòrsou, pero ku tin konosementu, tin nètwerk i gana di partisipá den desaroyo di nos pais.

Mester introdusí integriteitsofficier(en) mas independiente posibel di polítika pa vigilá e proseso di integridat.

Mester krea posibilidat pa mas partisipashon di pueblo den asuntunan públiko.

Mester introdusí konseptonan di checks and balances i accountability.

Konklushon.

Mi no ta rechasá e pakete ku ta riba mesa. Nos ta den un situashon difísil debí ku nos no a manehá nos asuntunan na drechi i ku covid-19 a asentuá penosamente. Ámbos partner mester realisá ku si sigi atendé kos manera semper nos a hasi, nada lo kambia. Esun ku no por afford esaki ta partikularmente esnan mas vulnerabel. Ku e pensamentu aki mi ta kere ku nos mester por dialogá ku Den Haag i hasi di e pakete di Hulanda un pakete di nos, un pakete ku ta sirbi nos den nos afán pa karga nos responsabilidat.

E ilushon di èksportashon

5CE0D687-90E1-46E0-A2F1-523F0CBD015E

Mas nos aserká mart 2021 mas lo tende e promesa di sende e ‘switch’ pa ban èksportá. Strukturalmente nos ta èksportá muchu poko, sigur si kompará nos mes ku Jamaica, Hulanda i Singapore. Nos banko sentral a atvertí konsistentemente ku e situashon aki ta negativo pa nos balansa di pago ku por afektá stabilidat di nos moneda.
Nos ta èksportá minimal pasombra nos no tin un struktura di tratado komersial ku ta fasilitá èksportashon. Nos ta un di e pokonan na mundu ku no tin ni un (1) tratado komersial.
Ora dos pais tin un tratado komersial -manera un Tratado di Liber Komersio- pais A por èksportá pa pais B sin paga derechinan di importashon i sin barera no-tarifario den pais B, prinsipalmente pa èksportashon di servisio. Den e ehèmpel aki e reglanan ta konta meskos pa pais B ora e èksportá pa pais A. Opviamentu ora Kòrsou èksportá produkto Y pa pais A, ku nos ta paga muchu mas kompará ku pais B ora e èksportá produkto Y pa pais A.
 
Dikon nos no tin tratado komersial manera si ta e kaso ku tratadonan fiskal? Pa negoshá un tratado komersial mester kumpli ku reglanan di Organisashon Mundial di Komersio (WTO). Kòrsou no ta kumpliendo. For di añanan 50 nos a kibra nos palabrashonnan introdusiendo protekshon di merkado i derechinan di importashon dwàrs kontra di nos palabrashonnan. Na 1994 mundu komersial por eskrito a designá nos komo “non-compliant”.
Mientras nos bira ‘compliant’ no ta posibel negoshá un tratado komersial. Durante tempu varios intento pa atendé ku e problema a kaba na nada. Na 2009 mi a logra un akuerdo riba miles di produkto ku eksepshon di tres (3). Esnan ku a bin despues no a kontinuá ku e proseso. 
 

Di un banda pues nos mester èksportá, pero no por yega na un tratado komersial mientras nos ta ‘non-compliant’. Mester un ‘netwerk’ di tratado, i pa èksportá bo mester tin  produkto i servisionan ku Kompetitivo.

 

Un maneho di èksportashon mester kontené algun aspekto primordial: 1. eliminashon for di WTO su lista pretu, 2. stimulá un ekonomia kompetitivo internashonalmente, 3. un kuerpo di èksperto riba tereno di komèrsio internashonal pa guia negosashonnan i manehá nos tratadonan komersial.
Si pa mart 2021 bo tende promesa di èksportashon sin un kontesta riba e puntonan ya menshoná, bo por ta sigur ku ta un promesa i no algu serio.
 
Willemstad, Kòrsou 

US elections and the future of US-Caribbean relations

FE85E6A6-D8EB-4863-AA04-C1E27BDA31BE

The US presidential elections evoke a natural fascination here in the Caribbean. Not only because we share the same hemisphere, but especially how we consume US television and its cultural exports. Mr. Biden, the democratic nominee and Mr. Trump, the (presumptive) republican nominee have different approaches to US relations in Latin America and the Caribbean (LAC). True, since 1990s the Caribbean has lost much of its strategic significance to Washington. Yet, our region urgently needs a new chapter in its relations with the US.

Mr. Trump’s America’s First policy has seen the US abandon multilateral alliances and other wide-ranging agendas to engage with our region; we’ve further drifted apart. Mr. Trump skipped the 2018 Summit of the Americas and during a 2019 meeting with Caribbean leaders, he didn’t consider pressing problems facing the Caribbean such as climate change and HIV. He only discussed the Venezuelan crisis and China’s involvement in the Caribbean. His actions regarding LAC are highly influenced by Florida politics that embraces his macho talks and sanctions against Venezuela and Cuba. Mr. Trump, now a Floridian, knows he must win Florida in order to win the presidency. Given his ‘promise made, promise kept’ motto, it’s unlikely we’ll see policy change if reelected. A victory will likely embolden him.

That Mrs. Kamala Harris, the Vice President nominee’s father hails from Jamaica brings hope, but certainly isn’t enough. The region needs to trust Washington again after a period of disengagement and unfulfilled promises. There needs to be strong cooperation and engagement. Not only promises as Mr. Obama did during the 5th Summit of the Americas in 2009. Mr. Biden will also have to show human consideration unlike the decision to deport Haitian refugees back to Haiti where deadly deceases ravaged after the 2010 earthquake. Most import perhaps is the realization that the US hasn’t always sought partnership, but often resorted to dictate its own terms. A new chapter of engagement between the US and the Caribbean based on mutual respect, common interests and shared values is needed. This new partnership will hinge on a core of issues.

  1. CLIMATE CHANGE: perhaps the greatest challenge for the Caribbean (including Curaçao). For these islands it’s important that the US rejoins the Paris Agreement on Climate. Without the US on board collective efforts to reduce emissions will be undercut. The islands cannot afford this especially considering the yearly damages already inflicted by natural storms. If the US remains on the sidelines, this will empower China to assume leadership. 
  2. PANDEMICS: the covid 19 has made it very clear that we require a regional coordinated response to bolster the response to future health challenges and public health emergencies.
  3. CHINA FACTOR: US disengagement in the Caribbean has strengthened China’s hand. Payback maybe for the increased US role in South China Sea and Taiwan. China also woos several Caribbean nations to vote with Beijing on mayor issues in the UN to further boost its global influence. Both US candidates want to contain China in LAC, but will the winner present policy that can compete with China?
  4. VENEZUELAN CRISIS: both candidates need the Florida vote and have assumed a very similar stance on Venezuela. They support Mr. Guaido, sanctions, Temporary Protective Status for Venezuelans in the US. and regime change. LAC clearly need political stability and a plan to manage the mass exodus of Venezuelans into their countries (including Curaçao).
  5. CORRESPONDING BANKS: indigenous banks in the Caribbean (including Curaçao) have seen the restrictions or of correspondent banking relationship by international banks making it almost impossible for banks to operate. There needs to be a solution for this situation. 
  6. TRADE: how will Biden’s Made in America and Trump’s America First relate to trade with the Caribbean especially given the uncertain future of the Caribbean Basin Initiative. Will the US opt for free trade relations with the region as it has done with the Dominican Republic?

It’s clear that the US isn’t the only option anymore in the Caribbean. US disengagement has empowered China to fill the power vacuum left behind. Not long after the US president is inaugurated in 2021, the 9th Summit of the Americas will take place. It should by then be clear what the US intentions are in this area.

Willemstad, Curaçao

Oumento pa ministernan ta robes

28466209-1E57-450D-A3D1-38DCB5A0B921

Kualkier hende ku ta konta chiste sa ku e aspekto mas importante ta “timing” di e “punch line”. Di otro banda timing tambe ta importante ora bo tuma un desishon fèrfelu, manera oumento di salario di ministernan den un periodo di krísis, covid 19 ku ya a obligá e gran mayoria di pueblo i negoshante entregá.

Mi ta komprondé ku hurídikamente ta trata aki di un desishon “ambtelijk” pa hisa salario di e ministernan. Hurídikamente Konseho di Minister (KdM) no ni a oponé ni akòrdá e desishon, pero a bisa “kennisgenomen”. Den práktika sinembargo KdM a bai di akuerdo ku e desishon. Pregunta ta pakiko KdM no a “overrule” òf posponé e desishon ambtelijk? 

Tambe mi ta kompronde ku hurídikamente e oumento ta korekshon di un fayo for di 10-10-10. A korehí e fayo riba 19 di ougùstùs 2020, pero kiko ta pasa ku e periodo di 10-10-10 te ku 19 ougùstùs 2020? E ministernan aktual ta haña ku forsa retroaktivo for di momentu ku nan a sinta? E ministernan anterior (ku hurídikamente) a traha bou di un fayo ku no tabata nan falta, tambe lo keda rekompensá? E desishon aki lo tin konsekuensoa pa nan penshon? Kon ta para ku e ministernan ku durante di e periodo di fayo aki a kobra overbrugging?

Ta parsemi ku hurídikamente e korekshon di e fayo no por ta konta pa esnan aktual so, pero pa tur minister ku a traha for di 10-10-10. Kuantu plaka esaki lo kosta? A tene kuenta ku esaki den presupuesto(nan di mas aña)?

Finalmente pakiko no por a wanta e oumento salarial di e Sekretarionan General? E prinsipio di skoudernan hanchu no ta konta?

E timing di gobièrnu ta teribel i ta kousa rabia. Tambe e ta kousa konfushon si kos enbèrdat ta asina malu. Mi a bisa anteriormente ku outonomia kier men manehá nos asuntunan na drechi. Awor, ta ken tin rudia riba nos outonomia?

Willemstad, Kòrsou

Shed off beggar’s mentality

3CB06664-689A-4174-9088-5548B5A8E6A3
While vacationing in my native Curaçao from Chad where I then lived and worked for the United Nations, a local executive authority (“Diputado”) invited me for a meeting. What I remember is that she was hunched over a pile of papers she had to sign and suddenly interrupted me:”how can we get the UN to send us some USD millions?”
Having worked earlier for the Bureau of Social-Economic Planning (SEP) I knew that yearly a good chunk of the development aid Curaçao received from The Netherlands went unused back because of our inability to properly plan, formulate and execute projects. I remember one year that USD 20 million destined for education reverted to The Hague. Like the “Diputado” then and our decision makers today, many still hold on to the erroneous belief that lack of development is merely lack of money. Those vying for a position in the Staten come Spring 2021, will undoubtedly try to woo us with empty promises of Other people’s money. Many of us rarely question this assumption.
Because I’ve seen hundreds of development projects in about 25 countries, I can argue that development has much more to do with the strength of a country’s institutions – political and social systems that are developed through the interplay of a government and its people. That’s why Chad still ranks in the bottom 3 countries regarding Human Development Index in spite of oil.
I’m not against humanitarian aid, especially when we have calamities like the covid 19 pandemic. Long term development however has to come from within not outside. There can be no development if our state institutions don’t preserve the rule of law, respect human rights for each and every citizen, have checks and balances in place, are equipped with the best persons possible and are accountable to the constituents.
Clearly we do not have those institutions in place yet. Otherwise USD hundreds of millions would not have flowed back to the main donors, white elephants would not have been built, the NOW would not have been such a disaster and get-rich-quick-schemes with rice and sugar for the benefit of a few actors, would not have occurred.
Aid as we have seen is often also allocated based on the donor’s (The Hague) priorities which are not always our priorities. Another truth is that the aid has created a culture of dependence that has stifled real growth and development. Is this what we want for our future generations? We need a change of mindset. We should take the reins of our country’s development and reinvent the way we go about development and aid from especially The Netherlands. We need to double our efforts to reform our institutions. We need to shed off  the beggar’s mentality, the victimization, and the idea that others are somehow responsible for our acts.
Willemstad, Curacao

Kambia NOW awor

69442358-8584-45FC-B6F3-207D0A97C2CF

Ku NOW, e proyekto di reskate den kuadro di covid 19, a frakasá no ta un sorpresa. Mi a premirá esaki for di komienso di aprel*.  E problema di NOW no ta na promé lugá e fayonan den ehekushon i vulnerabilidat pa korupshon, sino e formulashon defisiente di e proyekto.

Fòrti nunka a definí koutelosamente esnan ku tin mas nesesidat pa haña sosten (“targetting”). E plan ta karesé di kriterio, “benchmark”, dato konfiabel i ademas poko komunikashon entre nos institushonnan.

Debí na un formulashon débil** tabata opvio ku e ehekushon tambe lo ta defisiente. Si e proyekto ta malu, su ehekushon no por kana bon. Esaki tambe a habri porta pa korupshon, willekeur”, “vriendjespolitiek” i fondonan ku a keda malaloká i ku no a yega esnan mas vulnerabel. Tapoko a konsiderá mi sugerensia pa lanta un komishon speshal (temporal) di Staten** pa kontrolá NOW.

Preguntanan awor di Parlamentarionan ta lat i frankamente niun ta atendé ku e problema real, esta e mal formulashon di e proyekto. Lokual mester hasi ta reformulá NOW. Sino, nos lo keda chambuká i sigi mira kon plaka ta keda malusá i ranká for di esnan mas vulnerabel. Nos sa esaki pero ta dal bai trankil. Nos ta warda te ora Hulanda kai aden i drecha e asuntu? Òf nos mes ta hasi’é dunando kontenido na nos outonomia?

Willemstad, Kòrsou

*https://alexdavidrosaria.blog/2020/04/09/curacao-needs-to-cushion-covid-19-pain-but-without-real-changes-well-be-back-to-square-one/

**https://alexdavidrosaria.blog/2020/06/08/reformula-proyekto-sosten-covid-19/

Korte a salba demokrasia i outonomia

alex_rosaria_400x400

Korte ta salbando nos demokrasia”, esei mi a skibi na aprel 2017*. E ta relevante awe mas ku nunka despues ku Hues a instruí un Parlamentario pa bai reunion i aprobá e kredensialnan di Parlamentario Elhage. Pa hopi siman algun Palamentario a kousa un impase Konsitushonal dor di no forma korum pa ningun reunion di Staten. Tempu balioso ku no a usa pa atendé ku nos pais ku ta sufri riba múltiple frontera.

Nos a siña nos lès? E biaha aki si algu similar nunka mas lo pasa? Improbabel. Meskos nos a kere na 1977 ora algun parlamentario a stroba no 1, sino 13 miembro di parlamento huramentá.

Hustamente den e tempu di outoritarismo, polarisashon i menasa di gruponan minoritario den nos komunidat, Korte su ròl den nos estado di derechi ta krusial. Ta p’esei mi a propené for di 2015 un sistema di revishon konstitushonal ku ta enserá ku tur lei i desishon por keda revisá pa un Korte Konstitushonal** pa wak si nan ta konforme  nos lei mayó, nos Konstitushon. Ta tempu pa diskutí mi konsepto di lei.

Tambe e kaso ya menshoná mester pone na diskushon si ta kumbiní nos pais keda ku nos sistema di demokrasia parlamentario den kua e miembro di Parlamento ta ‘onschendbaar’. Algun Parlamentario opviamente ta konsiderá ku ta pasombra nan a bai elekshon nan tin poder selestial pa hasi i deshasí. Ami ta kere den un sistema unda e Konstitushon ta ‘onschendbaar’. Esaki nos ta yama un demokrasia konstitushonal. Den futuro lo mi elaborá.

Danki na Korte ku a resolvé e krísis di estado di derechi i a evitá medida di supervishon di Den Haag. Korte a salbaguardiá nos outonomia. No dor di grita disparate manera West Indische Compagnie, pero dor di hasi su trabou manera debe ser. Mas ku nunka e otro podernan demokrátiko tambe mester karga nan responsabilidat. Mas ku nunka pueblo mester komprondé e konsekuensianan di vota pa un grupo di inepto.

Willemstad, Kòrsou

*https://alexdavidrosaria.blog/2017/04/19/korte-ta-salbando-nos-demokrasia/

**https://alexdavidrosaria.blog/2020/08/08/constitutionele-toetsing/

 

Constitutionele toetsing

6DC8F41A-41E4-4C2A-9190-9FD531C36820

Dat onze rechtsstaat onder druk staat, is geen nieuws. Steeds meer mensen uiten hun zorg over de wijze waarop de politiek omgaat met de democratie en hoe er wordt getornd aan de fundamenten van onze instituties binnen deze rechtsstaat. Bovendien hebben wij sinds 2010 steeds vaker te maken met constitutionele crises doordat de grondwet en andere fundamentele wetten juridisch multi-interpretabel blijken te zijn. Wat zou er moeten gebeuren als bijvoorbeeld een éenpersoon politieke groepering drie zetels haalt bij een verkiezing? Daar is geen juridisch antwoord op te vinden. Op Curaçao worden constitutionele crises vaak een loopgravenoorlog tussen de coalitie en oppositie en tussen ‘experts’ met eigen agenda’s terwijl de burger niets ander kan doen dan het schouwspel machteloos observeren. Zelfs als wij alle juridische gaten invullen, blijft de mogelijkheid voor een constitutionele crisis, zoals nu het geval is, reëel.

Mijn inziens is de noodzaak voor constitutionele toetsing, het toetsen van rechtmatigheid van een wet aan de Grondwet (Staatsregeling) urgent. Dit onderwerp is niet nieuw. In Curaçao in het Koninkrijk (1946, p. 123) schrijft mr. dr. Moises da Costa Gomez: “voor de rechtszekerheid [in ons land] wil het mij noodzakelijk voorkomen, dat de wetten der Antillen aan de constitutie getoetst worden”. In 2015 heb ik als Statenlid dit onderwerp opgepakt en gegoten in een wetsontwerp voor een Constitutioneel Hof* die wetten aan de Grondwet toetst én geschillen beslecht tussen staatsorganen. In dit artikel pleit ik voor constitutionele toetsing door onafhankelijke rechters als een staatsrechtelijk instrument die de rechtsbescherming van de burger tegenover de overheid moet uitbreiden. 

Mijn kernargument voor het invoeren van constitutionele toetsing is dat de Grondwet het juridische kroonjuweel is (of moet zijn) van onze rechten en plichten als autonoom land. Discussies hierover nemen echter nauwelijks plaats in de Staten ondanks het feit dat ieder lid aan de Gouverneur heeft moeten beloven (zweren) “de Staatsregeling te helpen onderhouden”. Te vaak, vooral de laatste weken, wordt onze autonomie -juridisch gezien- gereduceerd tot een spel van politieke afspraken van de coalitie en de oppositie. Het Statenlid voelt zich hierin ongeremd, terwijl de burger zich voelt als een toeschouwer. Als er geen verandering hierin wordt gebracht, blijft de Staatsregeling in zekere mate een dode letter. Zonder rechterlijke toetsing is onze Grondwet niet in rechte afdwingbaar. Aan het eind van de dag gaat het om de individuele mogelijkheden van de burger tot rechtsbescherming tegenover de overheid.

De marginale toetsingsmogelijkheid die thans bestaat waarbij de rechter alleen wanneer hem een geschil is voorgelegd, aan de klassieke grondrechten genoemd in de artikelen 1 tot en met 21 van de Staatsregeling mag toetsen, is verre van toereikend. Artikelen 1-21 betreffen min of meer juridische aspecten die opgenomen zijn in de door Curaçao geratificeerde verdragen. Punt is dat wetgeving die in strijd is met deze gelimiteerde grondrechten nu al rechtstreeks aan de werkende verdragsbepalingen worden getoetst zonder constitutionele toetsing door de rechter. De bestaande marginale toetsingsmogelijkheid is echter meer een versiering dan een staatsrechtelijk instrument voor de burger, zeker als we de geest en andere niet-klassieke mensenrechtenlijke aspecten van de Grondwet in beschouwing nemen.

De mogelijkheid van een volwaardige constitutionele toetsing waarmee de burgers onze bestuurders en parlementariërs scherp en ‘accountable’ kunnen houden, bestaat dus niet. Constitutionele toetsing brengt met zich mee dat de Grondwet als de hoogste Curaçaose wet wordt beschouwd waaraan alle wetgeving en handelen van bestuurders en parlementariërs zich moeten houden. Deze toetsing moet gezien worden als een eigen ‘defensielijn’ tegen bestuurders en parlementariërs die de bepalingen van onze Grondwet niet halen. Het Constitutioneel Hof kan in dit geval naleving afdwingen. Dit betekent een eigen ‘stok achter de deur’. We zien echter te vaak dat politiek Willemstad weinig interesse toont voor eigen democratische ‘checks and balances’, terwijl door het ontbreken van eigen instrumenten juist de Den Haagse ‘stok achter de deur’ zoals neergelegd in artikelen 43 en 51 van het Statuut, niet achter de deur blijft. Autonomie betreft immers het zelf dragen van verantwoordelijkheid. Constitutionele toetsing is een additioneel autonoom instrument om de overheid bij de les te houden.

De grootste staatsrechtelijke tegenspraak van onze parlementaire democratie is waarschijnlijk dat onze parlementariërs, terwijl ze verplicht zijn conform de Grondwet te handelen, niet gecontroleerd en niet gesanctioneerd kunnen worden mochten ze van de Grondwet afwijken. Ze kunnen min of meer zich nergens van aantrekken, ze zijn onschendbaar en sommigen denken dat hun macht misschien is gebaseerd op godssoevereiniteit. Denk aan het onconstitutionele wetsvoorstel 80/20 dat door de Staten in de periode 2010-2012 is goedgekeurd. Is het niet raar om de wetgever zelf te laten besluiten dat hij geen machtsmisbruik pleegt? Hoe kan dit geen onbegrensd machtsmisbruik zijn? Het argument van de waarborg van vierjarige verkiezing raakt kant noch wal daar het ervan uitgaat dat schending van onze Grondwet kan wachten tot over zoveel jaar zonder enige garantie dat de machtsmisbruiker afgestraft wordt door de kiezers. Het doen of laten van parlementariërs wordt gerechtvaardigd met een beroep op het feit dat ze democratisch worden gekozen wat trouwens relatief is gelet op het feit dat je hier een Statenlid kan worden zonder dat er maar één persoon op je heeft gestemd op een lijst van een politieke groepering. Gekozen zijn betekent dat de burgers die je vertegenwoordigt kunnen vertrouwen dat je als Statenlid je eed aan de Grondwet nakomt.

Teneinde de burger meer zeggenschap te geven over eigen bestuur, eigen bestuurders en parlementariërs dienen wij over betere staatsrechtelijke instrumenten te beschikken. Destijds door mij als Statenlid voorgestelde constitutionele toetsing is een voorstel dat nu overweging verdient.

willemstad, Curaçao

Dit artikel is voor het eerst gepubliseerd in Antilliaans Dagblad, p. 8 van 6 augustus 2020. *Indien u interesse heeft in het voorstel, stuur me dan een bericht.

Alex Rosaria is freelancer in Azië en Pacific en was vroeger Minister, Staatssecretaris, Parlamentariër en werkzaam bij de VN in de VS, Tsjaad en Nicaragua

Generashon nobo ku táktika bieu di odio kontra LGBTQ+

3CB06664-689A-4174-9088-5548B5A8E6A3

E siman aki un hende ku tabata defendé esnan ku ta sufri pa motibu di e kondishonnan ekonómiko pésimo, den su rabia kontra Gobièrnu, ta skupi odio kontra LGBTQ+. Ku ki outoridat moral ta lucha na fabor di un grupo vulnerabel mientras den mesun rosea ta lastra un otro grupo, tambe vulnerabel?

Ta ampliamente konosí ku LGBTQ+, kontrali na otronan, te awe no tin e mesun derechinan legal. Tambe ta un echo ku nan ta sufri desproporshonalmente di diskriminashon, ‘bullying’ i konosé mas suisidio ku kualkier otro segmento den nos komunidat. LGBTQ+ ta hiba e mesun lucha ku hende di koló, hende muhé (t)a hiba. Un lucha pa igualdat, un lucha pa dignidat i un lucha pa keda rekonosé komo un miembro balorá di e komunidat aki. E ta un lucha pa derechi humano. No ta esaki nos mester ke pa tur miembro di nos komunidat? Nos no por ta lucha kontra un sistema di desigualdat di un banda, mientras nos mes ta mantené na bida un sistema diskrimiminatorio kontra LGBTQ+. Loke a pasa ta inakseptabel. 

E lenguahe repudiabel aki no ta nobo ni un sorpresa. Tur siman di nobo tin kas religioso na Kòrsou ta plama odio kontra di LGBTQ+ sitando bukinan religioso, e mes bukinan ku pa hopi aña a usa pa hustifiká sklabitut i diskriminashon kontra hende muhé. No ta solamente serka e misanan -ku lo mester tabata fungi komo un kompàs moral- pero tambe den nos komportashon diario nos ta falta  rèspèt pa otro. Nos mester ta honesto, konsiente i kambia nos komportashon.

Loke a pasa ta partikularmente doloroso ora realisá ku hende ku ambishon di ‘role model’ pa e generashon di relevo, ta usa e mesun táktikanan di semper pa diskriminá.

Bo no mester ta miembro di LGBTQ+  pa realisá ku diskriminashon i odio ta robes. No solamente ora e ta afektá “bo” grupo, pasombra un atake kontra di un (1) grupo ta un atake kontra tur grupo di e komunidat aki.

Willemstad, Kòrsou