Dia di CARICOM: nos ta ketu bai isolá

Djaluna, 6 yüli 2020 ta dia di CARICOM, Caribbean Community. E organisashon aki a nase na 1973 pa promové koperashon i komèrsio di su miembronan Karibense. CARICOM ta un di e organisashonnan di integrashon mas antiguo na mundu.
Kòrsou di otro banda no ta miembro ni tampoko tin un tratado komersial manera si ta e kaso ku e islanan di CARICOM. Nos den hopi aspekto ta isolá di nos region ku semper nos a konsiderá atrasá den hopi sentido.
Na 2006 mi a bishitá e Sekretario General di CARICOM, Sr. Edwin Carrington na Georgetown (Guyana) komo minister di Antia Hulandes pa èksplorá e kaminda pa kana bira miembro asosiá di e organisashon importante aki. Manera por mira den e video ariba, mi a informá prensa di e “stappenplan” pa ku Karibe.
Ta di lamentá ku te awe no a pasa mashá ku e dossier aki. For di un inisio a resultá ku algun miembro di Konseho di Minister tabata kere ku “si nos aserká Karibe (muchu), nos lo peligrá nos laso ku Hulanda”. E proyekto básikamente a desaparesé den lachi. Pa kolmo awor miembresia (asosiá) a bira muchu mas difísil pa haña kompará ku e kaso na 2006. Awe e nesesidat pa koperashon ku otro paisnan ta mas vigente ku nunka, prinsipalmente debí na e retonan manera pandemia, kambio di klima, refugiado i mas tema ku ta imposibel atendé sin un kuadro legal di koperashon ku bo bisiñanan.
Un pabien na e union di Karibe aki ku ta rumbo pa konmemorá su di 50 aña di eksistensia. Ban spera ku nos ta realisá e importansia pa koperá ku nos bisiñanan ku awe, apesar di retonan mas grandi, tin un futuro briyante na dilanti.
Willemstad, Kòrsou

Riesgo apertura di frontera

IMG_1549

Kòrsou ku un bon maneho di e ekipo di dr. Gerstenbluth te ainda a logra eskivá e pandemia covid 19. E meta original tabata “flatten the curve” pa e siguiente fase esaki bira “crush the curve” den kua nos a mira ku kasonan a keda na 16 pa algun siman. Den e fase ku a pèrmití repatriashon nos a mira un oumento remarkabel di kasi 50% di kasonan di kontaminashon den un periodo kòrtiku.

Riba 1 yüli nos ta habri porta inisialmente pa 10,000 hende bin riba nos isla. No ta un sorpresa ku hopi hende ta nervioso. Ku rason pasombra pueblo a hasi hopi sakrifisio pa minimalisá e daño na salú i bida di hende. Covid 19 no a desaparesé i ainda no tin kura p’e. Ademas, nos poblashon su predisposishon pa keda seriamente afektá pa covid 19 ta haltu debí na e.o. malesa vaskular, diabetis i obesidat.

Tur hende ke pa bida normalisá i ekonomia drei. Kualkier deskuido relatá na e reapertura por kousa un brote ku konsekuensia fatal pa salú di hende. Esaki kier men tambe ku tur e logronan te ainda pa evitá ku e virus ta plama riba nos isla, ta bai pèrdí i ku mester kuminsá di nobo, posiblemente na un kosto mas haltu pa salú di hende. Paradoksalmente e mesun reapertura ku nos ke pa krea aktividat ekonómiko, por pone nos kai atras ainda mas tantu riba e kaminda pa rekuperashon, sigur si nos mester sera frontera pa di dos biaha.

Reapertura di 1 yüli tin riesgo. Fòrti a bisa korektamente ku den bida tin riesgo. Loke mi a sinti falta despues di e frase aki ta ku Fòrti ta karga tur responsabilidat tambe pa e konsekuensianan di e riesgonan tumá.

Ta rekomendabel pa kada un di nos tuma tur paso nesesario pa kuida nos salú. Miles di hende pa algun luna a konfia nan bida den e mannan kapas di dr. Gerstenbluth. Esaki ya no ta e kaso. Nos bida ta den man di esnan den Fòrti ku ta bai determiná kuantu salú i bida di hende lo keda sakrifiká.

Willemstad, Kòrsou

You are the flag

CD969FEF-A53E-476C-BD4D-9A0BB4B6438F

More than a quarter century after our flag flew for the first time in the breeze on the Brion Square, Curaçao is too far from what our national symbol represents: one country, one people united in diversity with equal opportunity to lead happy lives. I know, some days it feels like it’s a lost race. Yet, our island is still on its feet. Sometimes striding, sometimes straying and sometimes stumbling. However, we cannot turn our backs on the cause, we cannot press pause. We must be the flag and embrace it with greater ownership for what it symbolizes. The march goes on, and someday, not just in our dreams, we’ll make it home.

Willemstad, Curaçao

Kiko awor? Dos pensamentu

 

EF24FC74-AC48-40C3-B980-0429E89B4203

Ta normal puntra unda nos ta bai despues di e resien disturbionan. Ta fásil pa kulpa e “otro” sin wak kon nos mes a kontribuí na e situashon. Despues ku e huma baha i órden keda reestablesé, kiko ta bai pasa?

Nos a malmanehá nos taréanan outónomo. No a krea institutonan demokrátiko i di maneho fuerte, ni tampoko a invertí sufisientemente den nos kapital humano i sòru pa “the right person for the job” manehá esakinan. Pa un grupo muchu grandi e desaroyo primintí ku kambionan estatal na 1951 i 10-10-10 no a yega. Struktura estatal no ta solushoná problemanan fundamental; si no atendé nan simplemente nan ta pasa pa e struktura nobo. Dòktor su frase: “ban tuma mitar pa despues bin pa sobrá” (1954), ta mas leu ku nunka.

Kiko awor? Ku un “focus” solamente riba kòrta presupuesto, “èksihí“ Hulanda saku di plaka sin kondishon, no por tin progreso. Ta probá ku tur pais eksitoso a invertí den nan institutonan (estatal i no-públiko). Un instituto fuerte ta krea konfiansa i maneho efektivo, ta deliñá prosesonan transparente, ta efisiente (kòrta “waste” i ekseso), ta usa téknika moderno, evaluá eskohonan i tambe antisipá futuro. Práktikamente tur nos institutonan ta swak lokual ta resultá den malalokashon di rekurso, prioridat robes, oportunidatnan despèrdisiá. Semper esnan ku mas ta sufri di e situashon ta esnan mas vulnarabel.

Esaki ta hibami na lo siguiente. E mihó garantia pa kambio di rumbo ta pa nos yega na akuerdonan di koperashon den Reino pa maneho i sosten institushonal. Akuerdonan ankrá den Leinan di Reino (Rijkswetten) konforme artíkulo 38 di Statüt basá riba repartishon di tarea, outoridat i finansiamentu akordá entre Willemstad i Den Haag. Riba kua tereno mester di koperashon den Reino? Mi no tin un lista definitivo, pero ta parsemi ku e áreanan mester inkluí enseñansa, finansa, medio ambiente, salubridat i planifikashon.

Si nos bisti nos kapa di “nos so por”, e proposishon aki no tin sentido. Mi ta rekomendá sinembargo pa nos keda guiá pa un deseo profundo di por garantisá nos pueblo -hinter nos pueblo- un oportunidat igual pa e hiba un bida felis basá riba inklushon, akseso igual na salubridat, bibienda, estado di derechi, formashon i oportunidat ekonómiko.

Sinembargo nos reto mas grandi ta akseptá ku e lokual ku semper nos a bisa, esta ku no tin divishon i ku nos a tolerá otro, ta un gran engaño. Realidat di un grupo muchu grandi ta ku e no tin oportunidat igual pa enseñansa, akseso na salubridat, servisionan públiko i empleo. Tin diskriminashon a base di koló, desendensia, preferensia seksual i kredo. Realidat ta ku tin un grupo muchu grandi ta sinti su mes ekskluí i no-balorá pa komunidat ku ta buska i haña akseptashon den gruponan ku na hopi okashon ta operá pafó di lei. Nos ambishon no mester ta tolerá otro, sino siña kombibí ku otro.

Banda di esaki muchu hende ketu bai ta hunga víktima di sklabitut i kolonialismo na lugá di akseptá responsabilidat propio. Pater Möhlmann a yama nos den Het Spiegelbeeld van de Antillen (1951) sikológikamente desbalansá en buska di material ku hopi biaha nos no por “afford”, kreando suidadanonan ku na mes momentu ta odia e Hulandes mientras tòg ke imitá nan. En realidat nos a internalisá un kultura di kompleho di inferioridat.

Promé ku nos kore kulpa gobièrnu òf kore kulpa e referèndum Si/No, realisá ku ora nos hasi esaki nos ta solamente interesá na defendé nos posishon intransigente pa ku otro. No balotá e heridanan habrí i kaminda nos mira sikatris no tur biaha kier men ku e leshon a kura. Ta nesesario un proseso strukturá di rekonsiliashon i union den kua tur hende por trese su punto dilanti i ku tin orea i komprenshon pa otro. Mi no ta spera ku Fòrti ta kere ku rekonsiliashon den e kaso aki ta simplememte reuní lihé lihé ku algun hende. Na 2007 tabatin un plan di rekonsiliashon (ku ami a ko-redaktá) pa atendé ku e divishon Si/No. E proyekto aki a muri promé ku e a nase pa motibu di ego i nos ta ketu bai sintá ku un pais dividí.

Ban hasi bon uso di e oportunidat aki pa atendé nos problemanan ku ta kompleho. Nos no por bolbe frakasá.

Willemstad, Curaçao

Voorstel gedragscode Statenleden (2015) moet uit de la

3CB06664-689A-4174-9088-5548B5A8E6A3

In 2015 heb ik als Statenlid een voorstel gedragscode voor Statenleden* ingediend. Het Reglement van Orde van de Staten van Curaçao kent n.l. geen gedetailleerde gedragscode voor haar leden terwijl onze gemeenschap juist meer lijkt te eisen van zijn vertegenwoordigers op het gebied van transparantie en voorbeeldfunctie in de gangbare normen en waarden.

Beslechting door de rechter van geschillen over gedragingen van parlementariërs en de gang van zaken binnen het parlement, is geen oplossing. Eerder had een Statenlid een zaak aangespannen tegen de Voorzitter m.b.t. een toegangontzegging in de Statenzaal, waarbij de rechter zich niet ontvankelijk verklaarde. Volgens hem betrof het een verantwoordelijkheid van de Staten zelf. 

Gelet op de onduidelijkheid als gevolg van het ontbreken van specifieke richtlijnen en een gebrek aan vertrouwen in onze politici, is een gedragscode noodzakelijk. Hieronder een kort overzicht van het voorstel. 

De belangrijkste doelstelling van een code is het versterken van ons wetgevend orgaan en vertrouwen in de Staten.  Het Statenlid moet zich laten leiden door belangeloosheid, integriteit, transparantie, eerlijkheid en verantwoordelijkheid. Het handelen van de leden is uitsluitend in het algemeen belang en gaat zorgvuldig iedere situatie uit de weg die (de schijn van) corruptie zou kunnen wekken.

Belangenconflict

Wanneer een Lid vaststelt dat hij in een belangenconflict kan komen, neemt hij onmiddellijk de nodige maatregelen om dit te voorkomen. Wanneer het Lid het belangenconflict niet weet op te lossen, laat hij dit de Voorzitter schriftelijk weten alvorens het woord te voeren of te stemmen t.a.v. de behandelde aangelegenheid waaruit de feitelijke of potentiële belangenconflict blijkt.

Opgave van belangen

Ieder Lid dient een opgave te doen van zijn financiële belangen t.w. de beroepswerkzaamheden gedurende de drie jaar voor zijn ambtsaanvaarding in de Staten, alsmede van bestuursfuncties, iedere vaste bezoldigde activiteit, of uitoefening van iedere andere externe activiteit waarmee het Lid zich al dan niet bezoldigd bezighoudt. Het Lid stelt de Voorzitter op de hoogte van iedere wijziging die voor zijn opgaves van belang is.

Opgave van geschenken en voordelen

Geschenken en soortgelijke voordelen die het Lid worden aangeboden dienen door de Griffier in een register bijgehouden te worden die in een gemakkelijk toegankelijke vorm op de internetsite van de Staten gepubliceerd wordt.

Het is wenselijk dat in de door de Leden afgelegde eed of belofte verwezen wordt naar de gedragscode.

Gelet op het functioneren van de Staten, moet dit voorstel snel weer boven tafel komen. Let wel dat een goed functioneren van de Staten minder afhangt van een gedragscode dan van integere en capabele leden. Deze laatste ligt echter in de handen van de kiezers.

Willemstad, Curaçao

* bij interesse in het voorstel, gaarne een bericht sturen

Lei di screening na 2017 tabata tremendo, awe e no ta sirbi mas

E lei di screening tei pa keda segun e formadó na 2017, pasombra esaki ta importante pa nos “uitstraling” aki i den eksterior (wak video).

Esei tabata 2017.

E lei tabata bon pa esnan sin étika e tempu aya. Pero awor ku e mes un lei a obligá dos mandatario tuma retiro (di kua unu a rekonosé su akto kastigabel i e otro ta un sospechoso) i ku tin un di tres mandatario den un huki, mester kambi’é. E kambionan no ta enserá sera algun buraku den e lei manera Ministerio Públiko a konsehá, pero ta trata di algun kambio supstanshal. Dje supstanshal ei ku e lei nobo ta bira un èkstrakto lali-lali di e lei ku na 2017 “mester a keda pa semper”.

Bo no mester ta un genio pa komprondé e wega aki. Esun ku mas benefisio lo saka pa kambio di lei a traha un moshon detayá kaminda ta habri kaminda pa un lei di screening nobo i sin djente. Ta remarkabel kon detayá e moshon aki ta (normalmente un moshon ta un deseo di Staten pa despues Gobièrnu yena e aspektonan hurídiko). E argumento ku esun ku a traha e moshon a hasi esaki pasombra e ta un hurista, ta duna e impreshon ku Griffie di Staten -ku tin un batayón di hurista den servisio- no ta kapas pa hinka un moshon den otro.

Awor, no ta na Kòrsou so tin kambionan di lei ku un tempu tabata bon pa oponentenan, pero ku derepente no ta sirbi ora nan ta na poder. Mi ta sigur ku paisnan manera Zimbabwe, Chad, Nicaragua, Laos, Congo i  mas ta kontentu pa risibí nos den nan filanan.

Bèrgonsoso!

Willemstad, Kòrsou

 

Rekonsiderá nos pasado

0882E7B2-CD72-42CD-AE13-C6E69A945148

Den añanan 30 e ekiponan di futbòl lokal Bismarck i Trappers a djòin i krea Sport Unie Bismarck Trappers (SUBT). Na 1942 a kita “Bismarck” i pone “Brion” i SUBT a bira Sport Unie Brion Trappers. Pakiko e kambio? Kuarenta aña despues di su morto, Otto von Bismarck, un ultra nashonalista Aleman, a inspirá matansa di miones di hudiu, homoseksual, hende pretu i otro minoria. E repudio pa Alemania den di Dos Guera Mundial (WWll), a fòrsa un kambio di e nòmber Bismarck. Nos ta lesa den Amigoe di 7/2/1942 asta di un kampaña aki kontra influensia Aleman riba idioma Hulandes: “Onbewust steunen te velen een verduitsing van onze taal. Een Onderzeeër, Nieuwbouw, Schijnwerper, zijn Duits[e woorden]. Leren wij dan nooit al wat Duits is te schuwen?”

No tin ningun duda ku WWll a fòrsa un reevalushon di e papel di Bismarck riba evenementunan dékadanan despues di su morto. Historia, ounke ku bo no por kambi’é, ta un proseso largu i lento pa komprondé den konteksto. Pero, komprenshon di echonan ku no ta kambia, si ta suheto na kambio.

Ta riparabel ku kada tantu tempu -kousá pa un evento pafó di nos kòntròl- un rekonsiderashon di pasado ta nesesario. Den e kuadro aki mi ta sinti ku e tempu ta hechu pa nos hiba un diskushon sano riba e diferente aspektonan ku sea ta referí na un era doloroso di nos historia òf ta perpetuá diskriminashon di un òf mas grupo.

Wak algun di e hopi nòmbernan ku ta dòrna nos kayanan: West Indische Compagnie, J.J. Hamelberg, Peter Stuyvesant, Michiel de Ruyter, Alonso de Ojeda i Piet Hein. Pero, no nòmber di kaya so. Símbulo, literatura, ekspreshon, imágennan ku kua nos ta keda konfrontá diariamente. Importante ta pa realisá ku nos no ta solamente víktima. Nos mes ta internalisá i perpetuá diskriminashon i stereotipo ku den pasado (por) tabata normal (“drecha famia”, “kabei malu”, “hasi kos di bo koló”, “mongol”, “gusta saya”, “pòls kibrá” i hopi mas).

Nos no por kambia historia. Loke si nos por hasi ta forma un mihó komprondementu di aktonan históriko i pone esaki den nos konteksto aktual. Dor ku ta den presente so nos ta biba, e posibilidat ta grandi ku den futuro lo reevaluá tambe lokual nos a krea òf rasoná awe. Nos no mester tin miedu di esei.

Willemstad, Curaçao

Publiceer wet financiële aansprakelijkheid bewindspersonen

3CB06664-689A-4174-9088-5548B5A8E6A3

Deze maand is het 5 jaar geleden dat de Landsverordening comptabiliteit door de Staten is gewijzigd teneinde bewindspersonen persoonlijk financieel aansprakelijk te stellen voor schade aan derden, wettelijk vast te stellen. Bij brief d.d. 22 augustus 2013 heb ik als Statenlid een voorstel ingediend ter introductie van de persoonlijke aansprakelijkheid, om bij te dragen aan een beter financieel beheer van landsmiddelen. Na een lang bureaucratisch proces is deze initiatiefwetgeving door de Staten aangenomen, maar is nooit gepubliceerd, dus niet in werking getreden. Heel jammer, vooral gelet op de onregelmatigheden die veelvuldig worden geconstateerd.

Waarom hebben politici tot nu toe geen interesse getoond om deze goedgekeurde wetgeving te publiceren? Waarom, mocht deze wet haken en knopen hebben, is er geen verbeteringstraject op gang gebracht? Mogen we uit deze houding aannemen dat Fòrti van mening is dat bewindspersonen gevrijwaard moeten blijven van enige vorm van financiële aansprakelijkheid?

De perceptie van onze samenleving is in ieder geval dat de financiële problemen waarin het land verkeert, mede veroorzaakt worden door onrechtmatige handelingen van bewindspersonen. Ik ben dan ook van mening dat we moeten werken naar een versterkte bestuurdersaansprakelijkheid in ons land. Bijdragende initiatieven in deze zijn -naast bovengenoemde persoonlijke aansprakelijkheid- het burgerinitiatief en de “klokkenluidersregeling”.

Willemstad, Curaçao

Stop wasting public funds

98695D90-AD61-4123-A0B8-1AEED603BCCC

Where has all the money gone to? A relevant question especially concerning public funds. We’ve all noticed the growing concerns here and in The Hague regarding the Dutch covid 19 emergency funds (NOW) that seem to have been misallocated*.  It’s interesting to analize why, in spite of huge revenues generated in the past by our international financial sector and other sectors, development aid from The Netherlands and the EU, the OCT-Decision (LGO Besluit), we haven’t had the development progress we had hoped for since gaining autonomy in 1951.

Why is that? Decision makers fueled by pressure to score at elections, aren’t interested in investing (financial and human resources) in the major drivers of development, but in “low hanging fruits” such as sport facilities that afterwards are not maintained, malls that have not created the promised 2,000 new jobs, oil and gas exploration that would make us filthy rich and a prime beef industry after acquiring 1,000 Colombian cows. 

We like cosmetics. Not only policy makers chasing voters, but also a large number of voters who seemingly love being lied to. Low hanging fruits haven’t  been the major driver of development progress over the last decades, nor will they be in the future. It’s time to realize that long-term development progress depends primarily on the public institutions that are built over time, and the actions we take to adequately staff those institutions. Aid isn’t the driving force behind development, but it can help support it along the way. Instead of the traditional pleading for money in The Hague for popular projects and budget assistance here, we should rethink our development model. We should be building strong institutions, solid checks and balances, and capable people who can run them independently and professionally.

Willemstad, Curaçao alexdavidrosaria.blog

* https://alexdavidrosaria.blog/2020/04/09/curacao-needs-to-cushion-covid-19-pain-but-without-real-changes-well-be-back-to-square-one/

Reformulá proyekto sosten covid 19

28466209-1E57-450D-A3D1-38DCB5A0B921

E proyekto di reskate den kuadro di covid 19 a frakasá lokual m’a premirá for di 8 aprel 2020*. Ku mi añanan di eksperiensia ku proyektonan di ayudo di Nashonnan Uní, tabata opvio ku e proyekto tabata mal formulá, sin un sistema di ehekushon na drechi i ekstremadamente vulnerabel pa korupshon.

Fòrti no a definí koutelosamente esnan ku tin mas nesesidat pa haña sosten (“targetting”). E plan ta karesé di kriterio, “benchmark”, dato konfiabel i ademas poko komunikashon entre nos institushonnan a yuda nèk e proyekto.

E aspekto di ehekushon tambe tabata defisiente. Sierto negoshi a tende ku ounke nan no ta riba e lista nan por apliká tòg i tin empresa ku te awe no a haña kontesta riba nan petishon pa yudansa. Falta di data konfiabel a keda eksponé: e.o. empresanan ta inskribí den un sektor, mientras nan ta hasi negoshi den un otro sektor, i hendenan inskribí na adrèsnan segun Kranshi, ku no ta kuadra**. Esaki a habri porta pa korupshon, willekeur”, “vriendjespolitiek” i fondonan ku no a yega esnan mas vulnerabel. Pues no ta un sorpresa ku algun empresa a tuma plaka pa paga empleado, pero no a hasi esaki. No ta un sorpresa pasombra e proyekto mester a limitá e ròl di Fòrti na garantisá fiansanan di emergensia di banko pa empresanan den nesesidat. Fòrti no mester tabata metí den partimentu di plaka. 

Kon bin Hulanda a aprobá e proyekto aki, mi no sa. I Fòrti no a skucha esnan ku a atvertí pa e difisiensanan di e pakete di ayudo. Staten tampoko a hala atenshon na tempu di Fòrti. Lokual ta hasi doló ta ku Den Haag mester hala nos orea mientras ku nos tabata sa aki ku e proyekto lo a bira un pesadia. I na e momentu aki tin un korementu di kabes di gai pa kontestá e reklamonan Hulandes.

E preis ku nos ta paga pa un proyekto mal formulá, mal ehekutá i malversashon di fondo, ta haltu. Hustamentu un proyekto ku mester a trese alivio pa esnan ku mas a sufri di e konsekuensianan di covid 19. Kiko awor? Mester ban bèk bòrchi i formulá un proyekto na drechi ku ta “target” i definí skèrpi esnan ku mester di ayudo. Tambe mester drecha e aspekto di ekekushon i introdusí òf apliká “checks and balances” pa evitá korupshon, nepotismo i faboritismo. Loke a pasa te ainda no por kontinuá.

Willemstad, Kòrsou – alexdavidrosaria.blog

#covid19 #coronavirus #curacao

* https://alexdavidrosaria.blog/2020/04/09/curacao-needs-to-cushion-covid-19-pain-but-without-real-changes-well-be-back-to-square-one/

** https://alexdavidrosaria.blog/2018/12/06/bo-sa-ken-ta-registra-na-bo-adres/